Ramadaankan wuxuu ku soo beegmayaa iyadoo Soomaaliya ay wajahdo xaalad aad u adag; qiyaastii 4.6 milyan oo qof ayaa la tacaalaya heerar sare oo cunto yari ah, taasoo u dhiganta ku dhowaad rubuc dadweynaha dalka. Sidoo kale, ku dhowaad 1.8 milyan oo carruur ah oo ka yar shan sano jir ayaa la ildaran nafaqo-darro ba’an, boqolaal kun oo ka mid ahna waxay ku sugan yihiin xaalad nafaqo-darro daran oo khatar ku ah noloshooda. Arrimahan waxaa sababay abaaro soo noqnoqday, colaado hubeysan, barakac gudaha ah, sicir-barar ku yimid qiimaha cuntada, iyo yaraanta maalgelinta barnaamijyada gargaarka oo keentay in la dhimo kaalmooyin cunto oo meelo badan laga bixin jiray.
Dhanka Somaliland, daraasado maxalli ah ayaa muujinaya in heerka cunto yarida qoysaska qaarkood ee magaalooyinka uu ka badan karo 50%, gaar ahaan qoysaska dakhligoodu hooseeyo.
Malaayiin cunto iyo kumannaan ka faa’iideystayaal
Sannad kasta waxaa jira dadaallo bani’aadamnimo oo kala duwan, inkastoo saameyntoodu isbeddesho; qaar waxay yareeyaan dhibaatada, halka qaar kalena aysan gaari karin qotada dheer iyo kakanaanta mushkiladda.
Muddo 33 sano ah, LIFE for Relief and Development waxay sii wadday dadaalladeeda bani’aadamnimo inta lagu jiro bisha barakeysan ee Ramadaan, iyadoo fulisa barnaamijyo samafal oo diiradda saaraya daboolidda baahiyaha aasaasiga ah ee qoysaska ugu saboolsan uguna nugul. Tani waxay ku dhacdaa iyada oo la qaybinayo raashin iyo abaabulka afurinta soon-furka, si gargaarkeedu u gaaro boqolaal kun oo qoysas baahan oo ku kala nool daafaha dunida.
Kooxaha LIFE waxay ka howl-galeen 37 dal oo ka mid ah 60 dal oo ay ka fuliyaan mashaariic horumarineed iyo kuwo gargaareed oo waara. Intii lagu jiray Ramadaan 2025, waxaa la qaybiyay ku dhowaad 6 milyan oo cunto, kuwaas oo lagu bixiyay 16 kun oo xirmo cunto oo dhammeystiran. Sidoo kale, waxaa la diyaariyay 51 kun oo cunto kulul oo cusub, taasoo ka faa’iideysteen ku dhowaad 97 kun oo qof oo sooman.
La dagaallanka macluusha Soomaaliya
Anagoo jooga Soomaaliya, waxaan la xiriirnay Ustaad Naasir Ibraahim, isku-duwaha mashaariicda LIFE, oo sharraxay baaxadda dhibaatada: “Xaaladda haweenka iyo carruurta waxay muujinaysaa heer sare oo silic ah oo ka dhashay faqri iyo gaajo; ku dhowaad 4.5 milyan oo qof ayaa wajahaya cunto yari ba’an, halka 1.8 milyan oo carruur ah ay la ildaran yihiin nafaqo-darro ba’an, boqolaal kun oo ka mid ahna xaaladdoodu halis tahay. Haweenka, gaar ahaan hooyooyinka, waxay si gaar ah u saameeyaan dakhli-yaraanta, adeegyo caafimaad oo kooban, iyo sicir-bararka cuntada, taasoo ka dhigaysa iyaga iyo carruurtooda kuwa ugu nugul abaaraha iyo colaadaha socda.”
Wuxuu intaa ku daray: “Magaalada Muqdisho waxaan ku qaybinay xirmooyin cunto oo dhammeystiran, mid kasta oo ka kooban ku dhowaad 50 kiilo oo raashin ah, kuwaas oo la gaarsiiyay 2,270 qoys, 170 ka mid ahna waa qoysas agoomeed. Sidoo kale, 613 qoys oo ku nool Somaliland ayaan gaarsiinay cunto kulul oo cusub.”
Bartilmaameedsiga qoysaska ugu saboolsan ee ku nool meelaha fogfog
Cumar Mamduux, Maareeyaha Qaybta Mashaariicda, ayaa sheegay: “Sanadkan waxaan kordhin doonaa dadaallada kooxaheenna meelaha ugu saboolsan ee ay suuragalka tahay macluushu ka dhacdo sida ay warbixinnada Qaramada Midoobay tilmaamayaan. Waxaan qorsheyneynaa in aan taageerno qoysaska baahan iyo barakacayaasha ku sugan goobaha qalalaasaha si loo xoojiyo isku-xirnaanta bulshada loona geliyo farxad, annagoo fulinayna mashaariic quudin, afur-abulid, qaybin cunto kulul iyo xirmooyin raashin oo la gaarsiiyo meelaha fogfog ee aanay gaarin hay’adaha kale. Ka hor Ciidda, waxaan sidoo kale fulin doonnaa mashaariic daryeel agoomeed oo ay ku jiraan dhar iyo hadiyado, taageero dhaqaale iyo mid cunto, iyo qaybinta zakada, sadaqada, fidyada iyo kafaarada kuwa ugu mudan.”
Kaalinta saddexaad ee hay’adaha ugu fiican ee la dagaallama faqri iyo gaajo
Vicky Robb, Agaasimaha Barnaamijyada Caalamiga ah, ayaa tiri: “Waxaan xoojin doonnaa mashaariicda quudinta ee dalalka soo koraya, gaar ahaan xeryaha barakacayaasha sida kuwa ku yaalla xuduudda Pakistan iyo Afghanistan, goobaha colaadaha ka dhaceen sida Suudaan iyo dalal kale oo Afrika ah, iyo meelaha ay ka jirto faqri aamusan sida Soomaaliya iyo Koonfur-bari Aasiya.”
Waxay sheegtay in LIFE ay ku gaar tahay qorsheynta gaarsiinta gargaarka meelaha ay adag tahay in la gaaro sababo la xiriira dagaal sida Gaza, Suudaan iyo Lubnaan, halkaas oo kooxahoodu mararka qaar lug ku tageen si ay u gaarsiiyaan raashin Ramadaan. Bangladesh waxay kula tacaaleen daadad, Afghanistanna waxay u adeegsadeen fardo si ay uga gudbaan waddooyin dhoobo leh, halka Tanzania ay kooxuhu ka maqnaayeen qoysaskooda maalmo si ay u gaaraan deegaanno ay carruurtu si aamusan ugu silicayaan gaajo.
Waxaa xusid mudan in sanadkan 2026, LIFE lagu daray tobanka hay’adood ee samafalka ugu wanaagsan caalamka ee la dagaallama faqri oo leh saameyn muuqata oo dhulka ka jirta, sida lagu sheegay warbixinno caalami ah.
Faahfaahin dheeraad ah:
https://www.lifeusa.org/ramadan
